Compositie is de samenstelling van het beeld; waar zijn de verschillende elementen geplaatst, met welke hoek kijk je in het beeld, wat is de hoogte-breedte verhouding? Oftewel, wat zie je nou eigenlijk in grote lijnen.

Compositie gaat vooral over vlakverdeling - de grote delen van het beeld – en juist niet over kleine details. Als kunstenaar wil je de beste compositie mogelijk. Een kunstwerk met een hele goede compositie kan een zeer positieve indruk maken, zelfs al is de uitvoering matig. Maar andersom geld dit niet. Compositie is in feite een van de meest cruciale aspecten van een kunstwerk.

Toonwaarde verdeling

Vaak lijkt een werk het beste wanneer er een goede verdeling is tussen donkere en lichte vlakken, vooral wanneer deze vlakken elkaar scheiden. Een kunstwerk met een lichte achtergrond die een bouwwerk, voorwerp of dier omringt lijkt al snel goed. Een andere veel gebruikte truuk is het beeld te omkaderen met een donkere rand.

Deze licht- donker vlakverdeling goed indelen kan lastig zijn, maar vaak is het in een keer zichtbaar voor de meesten als het niet goed is, dus vertrouw op je eerste ingeving.

Niet te veel of te weinig

Een kunstwerk kan saai worden als er te weinig in gebeurt, maar het tegenovergestelde kan ook voorkomen. Je ogen hebben rust nodig in een beeld, te veel drukte wordt onaangenaam. Neem deze schattige eekhoorns bijvoorbeeld. Links is het mooi rustig, rechts heel druk met een wirwar van takken. Bijna iedereen zal de voorkeur geven aan rust met de linker variant als favoriet.

Zie ook hoe de linker afbeelding duidelijk omkaderd is met een donkere rand, dit heet ook wel een vignette. Dit helpt om meer rust te creëren en is een goede manier om toonwaarde te structureren.

Als een afbeelding van zichzelf al rustig of saai is, dan loont het vaak door iets toe te voegen.

Neem nou deze foto van een piramide.

Het is geen slechte foto. Ziet er leuk uit, mooie kleuren, het is mooi licht en omkaderd met donkere bomen.

Maar....

Lijkt deze foto niet veel beter? Er valt hier meer te zien zonder dat het druk wordt. Op een rustige en duidelijke manier zijn bergen, meren en andere bouwwerken weergegeven. En door de extra diepte heeft deze foto meer zeggingskracht.

Dynamiek en Interactie

Vaak wordt een foto leuker als er meer gaande is dan het hoofdonderwerp op zichzelf. Zo zou je rechttoe rechtaan een dier kunnen weergeven. Maar het is veel leuker en interessanter als zo’n dier iets doet, zoals een eekhoorn die een noot zoekt, een vogel die kleintjes voert, of twee katten die achter elkaar aan rennen. Als er behalve een dier nog een element is dat aandacht trekt zonder af te leiden dan kan een werkstuk nog weer een hoger niveau bereiken.

Wij als mensen identificeren ons met andere levende wezens. Wat er gaande is met een mens of dier in een kunstwerk kan dus op ons reflecteren.

Hier zien we een mooie meid op een mooi paard, met een mooi kasteel op de achtergrond. Allemaal heel leuk. Maar net zo belangrijk, ze kijkt in de richting van het kasteel. Dit suggereert dat het een indrukwekkend uitzicht is, of misschien is het kasteel wel haar bestemming. Dit maakt de foto interessanter dan wanneer het meisje er niet naar had gekeken.

Symmetrie

Soms word een onderwerp precies in het midden van het beeld of doek geplaatst - en dat kan heel goed werken - vooral als het onderwerp vrij groot is. Maar als jouw hoofdonderwerp of een beeldvanger een kleiner deel van het beeld of doek in neemt dan lijkt het vaak beter als het juist niet in het midden word geplaatst.

Vrijwel alle afbeeldingen op deze pagina zijn asymmetrisch; het onderwerp is net naast het midden, eronder of erboven geplaatst. Daarnaast komt een hoofdonderwerp meestal beter over als je er niet recht van voren tegen aan kijkt. Dieren en mensen zijn gewoonlijk ook interessanter wanneer ze een asymmetrisch houding hebben.

Hoek van het beeld en perspectief

Wij als mensen kijken vaak met een bepaalde hoek naar onze omgeving, maar juist door een andere hoek te kiezen kan een afbeelding aan kracht winnen. Een hoek van boven heet ook wel het vogelperspectief, en een hoek van onderen het kikvorsperspectief. Dit levert vaak hele frisse en verrassende beelden op.

Tot slot

Compositie is een lastig fenomeen met heel veel aspecten. Hopelijk is het met bovenstaande voorbeelden iets duidelijker waar je op kunt letten en wanneer een compositie echt goed is. Als laatste nog een voorbeeld van een afbeelding die alle voorgaande aspecten in een combineert.

Deze compositie is asymmetrisch. De voorgrond aan de linkerkant is donker, de achtergrond rechts is licht. De rustende vrouw is het hoofdonderwerp en ligt in een interesante houding, maar er is ook interactie met dieren. Daarnaast is er een dorp zichtbaar op de achtergrond, waar een van de vogels naar toe kijkt en de ander vandaan lijkt te komen. Al deze aspecten helpen mee om een afbeelding meer aantrekkingskracht te geven.

Hopelijk heeft deze informatie geholpen. Als je zelf een compositie wil samenstellen of bedenken maar wil het niet goed lukken, bekijk dan eens wat foto’s van de diverse wallpaper sites die op deze thuispagina vermeld staat. In mijn ervaring helpt dat vaak en werkt het ook inspirerend.