Wanneer je een een realistisch kunstwerk gaat maken is meestal de eerste stap het neerzetten van contouren. Contouren zijn lijnen die de vormen aangeven van wat je op het doek of papier gaat zetten.
Velen vinden het moeilijk om deze lijnen goed te plaatsen. Zelfs veel ervaren kunstenaars hebben hier moeite mee. En eigenlijk is het zo niet vreemd want er zijn oneindig veel manieren hoe dit mis kan gaan.
Hoogte-breedte verhouding
Stel je gaat een huisdier schilderen of tekenen. Een dier heeft een anatomie, bepaalde verhoudingen en symmetrie. Als bijvoorbeeld een oog, een oor of een poot een verkeerde hoek heeft, te groot of te klein of verkeerd geplaatst is dan valt het vaak meteen op. Bijna alles wat door de mens gemaakt is zoals bouwwerken, diverse voorwerpen, en vrijwel alles met haakse hoeken en rechte lijnen hebben hetzelfde probleem.
Wanneer je van een foto werkt dan zal de ondergrond (doek of papier) zeer waarschijnlijk niet dezelfde hoogte-breedte verhouding hebben. Bij bovenstaande afbeelding zie je hele vage lijnen langs de linker en rechterkant over de hele hoogte van het doek. Met deze lijnen markeerde ik voor mijzelf waar de referentie foto stopt en ik zelf het schilderij in moest vullen. Het schilderij is dus in verhouding breder dan de referentie.
Om te bepalen hoeveel ik toe moet voegen of juist niet heb ik een eenvoudige formule. Ik heb een Excel bestand gemaakt waarbij de lengte gedeeld wordt door de hoogte van zowel de foto en het doek, en automatisch aangeeft wat het verschil in centimeters is.
Of misschien heb je juist de voorkeur om uit fantasie te werken. Natuurlijk klinkt het heel stoer als je uit eigen fantasie een kunstwerk maakt. Maar je moet eerst kennis en ervaring hebben van de werkelijkheid voor je zonder enige referentie iets kunt maken. Zoiets komt niet in een keer, je moet het geleidelijk opbouwen. Dit is een leerervaring wat meestal jaren duurt.
Werk je van de werkelijkheid, dan kun je een bepaald voorwerp of element kiezen ter referentie voor de rest. Je bepaalt dus eerst hoe groot je dat ene element weer wilt geven op jouw ondergrond, en aan de hand daarvan verschaal je de rest.
Hulplijnen
Soms kan het helpen om hulplijnen te plaatsen. In onderstaande afbeelding is te zien hoe de ellipsen van de torens door de achterkant heen lopen, puur om de vorm beter te maken. Cirkels en ellipsen zijn makkelijker goed van vorm te krijgen door er een rechthoek of vierkant omheen te tekenen. Vervolgens trek je een lijn door het midden van deze ellips, zowel horizontaal als verticaal, en eventueel ook diagonaal. Zo word het veel makkelijker om te zien of er afwijkingen zijn.
Een hoofd van een mens of dier is ook een stuk makkelijker goed neer te zetten als je eerst een paar hulplijnen plaatst. Zo kun je lijnen trekken door het midden van het hoofd, de ogen, neus en oren en de randen van de schedel. Deze lijnen horen parallel, symmetrisch en gelijk van afstand te zijn. Meestal is een liniaal is niet eens nodig, je kunt vrijwel meteen zien of het wel of niet klopt.
Soms is het daarnaast nodig deze hulplijnen in perspectief te zetten, afhankelijk van de hoek van het onderwerp.
Met het oog meten
Met oefening zal het mogelijk worden steeds nauwkeuriger in te kunnen schatten hoe de contouren van een foto naar het doek verschalen puur door te kijken. Je meet dan als het ware met het oog, en schat afstanden visueel in. Je kunt bijvoorbeeld zien dat een horizon op een derde van de bovenkant van de foto geplaatst is. Of een boom op een vijfde van de zijkant.
Door eerst een aantal losse contouren op te zetten, en jezelf steeds te blijven controleren zal het mogelijk zijn de verhoudingen vrij goed op te zetten. Maar als dat niet genoeg is, dan kun je ook langs een potlood of penseel kijken ter extra bevestiging.
Door een oog dicht te knijpen en het penseel met gestrekte arm recht voor je te houden en er bewust langs te kijken, kun je visueel zien of de afstand van een bepaald deel van de foto en het schilderij goed overeenkomen. In dit geval is dat ook zo. Natuurlijk moest ik wel meer afstand van het schilderij nemen omdat het doek groter is dan de foto. Maar je kunt zien hoe de punt en de onderkant van het metalen beslag van het penseel verticaal op dezelfde plek zitten bij zowel foto als schilderij.
En zo kun je in feite alles ‘meten’. Natuurlijk kan het penseel of potlood ook horizontaal gehouden worden om in de breedte afstanden te controleren.
Dit truukje is universeel inzetbaar. Het werkt overal in iedere situatie, of je nou van een foto werkt of van de werkelijkheid. Beslist een aanrader. Van deze methode leer je ook.
Dat geldt voor de volgende methoden hieronder helaas niet. Onderstaande hulpmiddelen zijn alleen te gebruiken als je van een foto werkt.
Rastermethode
De naam zegt het al, je plaats digitaal een raster over een foto en tekent datzelfde raster opgeschaald op het papier of doek. Het voordeel hiervan is duidelijk. In plaats van dat je over een groot vlak afstanden en vormen moet inschatten beoordeel je dit per hokje, wat veel makkelijker is.
Diverse fotobewerking programma’s hebben hier een optie voor. Als je gebruik maakt van het gratis programma GIMP, ga je naar Filters - Genereren – Patroon – Raster.
Traceren
Met traceerpapier trek je een foto over op papier dat doorgeeft. Je legt het traceerpapier vervolgens op het kunstwerk en traceert nog een keer met lege ballpoint pen om zo de inkt door te drukken.
Sommige mensen vinden doorslag papier met een koolstoflaag makkelijker. Webwinkels verkopen dit meestal als ‘carbon papier’.
Traceer paneel/ lightpad
Een lichtbak die sterk genoeg is om door een stuk papier heen te schijnen. Dit is hetzelfde principe wanneer je overtrekt door een stuk papier tegen een raam te houden, alleen is dit natuurlijk makkelijker. Deze hulpmiddelen zijn zowel als een soort tablet maar ook als complete tafel te koop.
Projector
Je projecteert een digitaal beeld op het kunstwerk zodat je de contouren kunt overnemen. Dit soort kunst projectors worden op diverse webwinkels verkocht.
