Acryl op steen, ~35 x 40 cm
IVN organiseerde het evenement ‘Keien Schilderen’ in het Steenbergerpark te Hoogeveen. De bedoeling was om een groep kunstenaars en vrijwilligers zoetwaterdieren te laten schilderen die je in- en rondom de sloot in Nederland kunt vinden. We gebruikten acryl verf en maakten de kunstwerken op ruwe keien.
Zelf had ik gekozen voor de vuursalamander. Deze schilderwerken zijn nu te zien in het park tussen de vijver en het IVN gebouw.
Hoe is het gemaakt
Zodra ik gearriveerd was bij de keien viel me gelijk op dat de stenen al beschilderd waren. Een egale laag grijze verf bedekte de stenen als ondergrond. Van te voren was ook het gras rondom gemaaid, en enkele grassprieten waren in die verflaag beland.
Hoe dan ook, na het uitpakken en klaarzetten van de materialen was het tijd om te starten. Om te beginnen zette ik een paar contouren op de steen. In de eerste fasen van een schilderij moeten de juiste verhoudingen opgebouwd worden, en dit is altijd wat giswerk. Maar zolang de verf sterk verdund word met water hecht het minder goed. Dus de contouren die ik aanbracht kon ik ook makkelijk weer uitwissen door met een heel nat penseel er overheen te schrobben. Het hoefde dus niet gelijk perfect te zijn. Ik kon rustig kijken of het overeenkwam met de foto en maakte correcties waar nodig. Een heel sereen proces en perfecte therapie voor ongeduldige mensen.
De salamander is zwart van kleur, maar puur zwart gebruik ik bijna nooit. In plaats daarvan maakte ik een mengsel van een zwart, rood, en geel oker pigment. Waarom deze combinatie? Eigenlijk maakt het niet zoveel uit. Zolang het maar een donkere kleur is en goed dekt, want het is pas de eerste laag. Een fraaie blauwe reflectie was zichtbaar op de bovenzijde van het reptiel. Omdat het zo mooi leek heb ik er juist voor gekozen dit effect in het schilderij te versterken door meer blauw te gebruiken.
Toch begon ik nu wel twijfels te krijgen. De zwarte salamander zag er in mijn ogen veel te licht uit. We waren buiten en daar is natuurlijk veel meer licht dan binnen waar ik normaal schilder. Om ruimtelijkheid en vorm te suggereren zijn verschillen in licht en donker heel belangrijk. Maar dat contrast ontbrak in het schilderij. Op de referentiefoto kwam het licht van boven, dus de salamander is natuurlijk van boven licht en van onder erg donker. Bij uitzondering pakte ik wat puur zwart en bracht dat vooral op de onderkant en het midden van het dier aan.
Dat hielp wel een beetje, maar niet genoeg. Zwarter dan puur zwart is geen optie dus dan moet het lichte deel van het dier lichter worden gemaakt. Ik gebruikte meer blauw en vooral veel meer wit op de bovenkant van de salamander. Gelukkig werd het al beter.
Inmiddels was het rond 12 uur en we werden bijeengeroepen voor de lunch. Deze lunch was perfect verzorgd door IVN, zeer uitgebreid en ook nog gratis voor de kunstenaars. Het verbaast mij altijd dat de catering bij veel exposities en kunst evenementen zo goed verzorgd is. Een goed moment om straks met een frisse blik verder te gaan.
Met de achtergrond had ik nog niet veel gedaan. En een dier dat zomaar door de lucht zweeft is geen gezicht, dus daar moest eigenlijk wat aan gedaan worden. De egale grijze steen was ook een van de redenen waarom de salamander niet genoeg contrast had. Op de referentiefoto was een bosschage to zien achter een deel van het dier, toch koos ik die niet te schilderen. In plaats daarvan maakte ik willekeurige vlekken en barsten om steen structuur te suggereren. Omdat de salamander van boven licht en van onder donker is, maakte ik de achtergrond tegenovergesteld: donker van boven en wat lichter van onder. Daardoor komt de salamander meer naar voren en dat is precies wat een kunstenaar wil.
Een vuursalamander heeft kenmerkende gele vlekken op zijn huid. Ik heb deze vlekken eerst bijna puur wit gemaakt. Dit moest goed drogen, en vervolgens was een mengel van bijna puur geel er overheen geschilderd. De meeste moderne kleurrijke pigmenten zijn namelijk transparant, en om maximum kleurverzadiging te krijgen moet dat rechtstreeks op wit worden aangebracht. Een tweede mengel met iets meer oranje en bruin is ook gebruikt.
Het werk was bijna klaar. Als laatste maakte ik een donker transparant mengsel en tamponneerde deze verf om een subtiele zachte schaduw te creëren onder en achter het lichaam van de salamander. Dat helpt enorm om de illusie te wekken dat de salamander op de steen ligt, en niet zomaar zweeft in een loze ruimte. Nog wat uiterste witte verf lang de randen om de vlekken te verwijderen, en klaar is kees.
Het was een geslaagde dag. Voor mij was dit de eerste keer dat ik buiten schilderde. Buiten maak je altijd iets mee wat binnen nooit zou gebeuren.
In de middag bijvoorbeeld begon het licht te miezeren en dat hielp om de verf nat te houden. Zo af en toe liep er een beestje over het kunstwerk. En om niet in het natte gras te zitten gebruikte ik een laag stoeltje, maar ik had daardoor wel een vreemde houding waar ik erg stijf van werd. Fijne details kon ik niet echt schilderen door de ruwe ondergrond.
Het was goed om zoiets te ervaren omdat het anders is dan gewoon. Door dit soort ervaringen kun je groeien als kunstenaar, en het is gewoon leuk voor de afwisseling.
